کاشت زعفران در ایران قدمت دیرینهای دارد که تاریخچه کشت زعفران در ایران به سه هزار سال پیش و به زمان مادها برمیگردد.
از آنجایی که زعفران یک گیاه نیمه گرمسیری است، در مقابل گرما و سرما مقاومت بسیار خوبی دارد و میتوان آن را در مناطقی که زمستانهای ملایم و تابستانهای گرم و خشک دارد کشت کرد، اما مناطقی که تابستانهای مرطوب و گرمای بیش از اندازه داشته باشند برای کاشت زعفران مناسب نیستند.
کاشت زعفران زمان خاصی دارد که هر ساله از ماه خرداد شروع میشود و تا اواسط ماه مهر ادامه دارد، البته کاشت زعفران نباید به تأخیر بیافتد و حتماً قبل از شروع بارندگیهای پاییزی باید انجام شود.
چرخه رشد زعفران به گونهای است که از طریق آبیاری از اوایل مهرماه شروع میشود و تا اردیبهشت ادامه دارد، سپس در اردیبهشت به خواب بهاری و تابستانی میرود که در این مدت نباید آن را آبیاری کرد زیرا باعث از بین رفتن پیاز زعفران میشود و باعث ایجاد اختلال در چرخه طبیعی زعفران میگردد.
به طور خلاصه، اقلیم مناسب کاشت زعفران نواحی نیمه گرمسیر و سرسیر و زمان مناسب کشت آن نیمه اردیبهشت تا تیرماه است.
روشهای کاشت زعفران
روشهای کاشت زعفران به طورکلی به سه دسته تقسیم میشوند:
کاشت زعفران در خاک (کشت در مزرعه): در این نوع کشت که روش کاشت سنتی زعفران است، پیاز زعفران در خاک مزرعه یک بار کشت میشود و تا 7 سال بعد میتوان از این مزرعه زعفران برداشت کرد.
پس از کاشت پیازها در خاک، اولین آبیاری خاک در اواسط ماه مهر انجام میشود که نخستین گلهای بنفش رنگ زعفران پس از 15 الی 20 روز شکوفا میشوند و برداشت گلهای زعفران تا پایان آبان ماه ادامه مییابد.
کاشت زعفران گلخانهای: این نوع کشت در گلخانه و سالنهای مخصوص کشت انجام میشود که نیاز به تجهیزات و تخصص خاص خودش دارد، در این روش هم پس از گلدهی گلهای زعفران باید پیازهای زعفران به خاک انتقال یابند.
یکی از دلایل محبوبیت این روش نیاز کم به آب است و تنها تفاوت آن با روش سنتی کاشت زعفران مصرف آب و فضای کشت کمتر است که میتوانند محصول بیشتری هم برداشت کنند.
کاشت زعفران در خانه (در گلدان یا باغچه): این روش از سادهترین راههای کاشت زعفران است که طرفداران زیادی پیدا کرده است و بیشتر برای مناطقی که آب و هوای خشک دارند مناسب است.
مراحل کاشت زعفران
برای کاشت زعفران بسته به موقعیت جغرافیایی هر منطقه از روشها و تکنیکهای مختلفی استفاده میشود، در ادامه با مراحل گام به گام کاشت زعفران بیشتر آشنا میشوید:
آمادهسازی بستر کاشت زعفران
اولین مرحله در کاشت زعفران آماده سازی زمین و بستر کشت است که برای انجام این کار باید از خاک مرغوب و مناسب استفاده کرد و خاک لومی شنی بهترین نوع خاک برای کاشت زعفران است که محیط مستعدی برای رشد زعفران فراهم میکند.
خاک مناسب کاشت زعفران باید ترکیبی از شن و رس باشد تا پیاز زعفران به مدت 7 سال بتواند در آن خاک مقاومت نماید و مواد غذایی لازم را دریافت کند، همچنین pH خاک برای کاشت زعفران باید بین 7 تا 7.5 باشد و خاک زعفران را در پاییز یا زمستان باید شخم زد.
درصورت مهیا نبودن زمین برای شخم در فصل زمستان، میتوان شخمزنی را در اردیبهشت ماه انجام داد که پس از اتمام بارشهای بهاری و زمانی که خاک رطوبت مناسب را داشته باشد، کشاورزان اقدام به شخمزنی زمین تا عمق 25 تا 30 سانتیمتری میکنند و کوددهی پایه زعفران، کود دامی و آمونیوم فسفات است.
تهیه پیاز مرغوب کاشت زعفران
در کاشت زعفران کیفیت پیاز روی محصول بسیار تأثیرگذار است و باید به دنبال پیازی باشیم که برای انتقال به خاک مرغوب، سالم و باکیفیت باشد زیرا اصلیترین و مهمترین مسئله در کاشت زعفران داشتن پیازهای سالم و مرغوب است.
از اواخر خرداد تا اواخر شهریور ماه بهترین زمان برای خرید پیاز زعفران است که باید هرچه سریعتر پیازها در خاک کاشت شوند و سعی کنیم که فاصله بین تهیه پیازها تا کشت آنها کم باشد زیرا درصورت قرار گرفتن پیازچهها در هوای آزاد یا تجمع پیازها در یکجا احتمال وجود آفت و بیماری افزایش مییابد.
ضدعفونی پیاز زعفران پیش از کشت
پیش از کشت و انتقال پیازها به خاک، پیازهای زعفران باید توسط سم قارچ کش و کنهکش ضدعفونی شوند تا انواع قارچها و کنههای آن از بین برود که این کار در مخزنهای 100 یا 200 لیتری انجام میشود.
بهترین انواع سموم برای ضدعفونیکردن پیازچههای زعفران، قارچکش کاربندازیم و کنهکش پروپارژیت هستند که به ترتیب به نسبت 2 در هزار و 1.5 در هزار داخل مخزن با آب رقیق میشوند.
سپس با قرار دادن پیازها در سبدهایی به حجم 5 تا 10 کیلوگرم، آنها را به مدت 30 الی 60 دقیقه در مخزن فرو میکنیم و پس از خارج کردن آنها از سبد و خارج شدن کامل آب آنها اقدام به کاشتن پیازها میکنیم.
انتخاب روش و عملیات کاشت زعفران
به طور کلی دو روش اصلی برای کاشت زعفران در زمین کشاورزی وجود دارد که با نامهای کشت کپهای و کشت ردیفی شناخته میشوند که روش اول منسوخ شده است و روش کشت ردیفی جایگزین آن شده است و بازدهی بالاتری نیز دارد.
روش کشت کپهای برای سطح زیر کشت با متراژ بالا مناسب نیست، در این روش به وسیله بیل چالههایی به عمق 20 در 25 سانتیمتر حفر میکنند و با قراردادن 3 تا 15 پیازچه در چاله روی آن را با خاک توسط بیل میپوشانند.
کشت ردیفی به دو صورت نواری و آرمانی وجود دارد که روش آرمانی جدیدترین روش کاشت زعفران است، این روش نوین به دلیل هزینههای پایین کوددهی، آبیاری و کارگری و سهولت هنگام چیدن گلها به دلیل نزدیک بودن آنها به یکدیگر به شدت پیشنهاد میشود.
آبیاری زمین
پس از کاشت پیازها، زمین کشت را به هیچ وجه در تابستان نباید آبیاری کرد و زمان آبیاری در موقعیتهای جغرافیایی مختلف بسته به شرایط آب و هوایی متفاوت است و معمولاً از اوایل مهر تا اواسط آبان است.
اولین آبیاری زعفران قبل از گلدهی باید عمیق و به صورت غرقابی باشد و پس از برداشت زعفران بسته به شرایط آب و هوایی منطقه آبیاری دوم در اواخر آبان تا اوایل آذر انجام میشود و در مناطقی که در پاییز و زمستان بارندگی مطلوبی ندارند، آبیاری سوم در ماه اسفند انجام میگیرد.
سله شکنی زمین کشاورزی
پس از اینکه چند روز از آبیاری اول گذشت، قبل از گلدهی باید زمین را سله شکنی کنند یعنی زمانی که سطح زمین خشک شده و به اصطلاح سله بسته است.
سله شکنی باید به گونهای انجام شود که پیازچهها آسیب نبینند که این کار خارج کردن گلها از دل خاک و فرایند برداشت را آسانتر میکند، باعث مخلوط شدن کود حیوانی با خاک میشود و علفهای هرز را نیز از بین میبرد و درنتیجه بازدهی مزرعه را افزایش میدهد.
مبارزه با آفات و بیماریها
پیازهای زعفران از زمان کاشت تا برداشت زعفران باید مرتباً بررسی و چک شوند تا از سالم بودن آنها اطمینان حاصل کنیم.
به طور میانگین، هر 10 روز یکبار و یا هر ماه 2 بار باید در قسمتهای مختلف مزرعه شیارها و چالههایی حفر کنیم و پیازچهها را بررسی کنیم تا از سالم بودن آنها اطمینان یابیم.
برداشت زعفران
زعفران در هر سال فقط یک بار گل میدهد و برداشت آن یک بار در سال انجام میشود و معمولاً زمان گلدهی زعفران در ماه آبان شروع میشود که گلهای زعفران هر روز باید چیده شوند.
پس از این مرحله، زعفران چیده شده آماده بستهبندی، فروش و صادرات است که کشور ایران با تولید 90 درصد زعفران دنیا سهم زیادی از بازار صادرات زعفران جهان را به خود اختصاص داده است.
