کاشت زعفران گلخانه ای (بدون خاک) امروزه در بسیاری از کشورها و حتی در ایران به عنوان اصلیترین تأمینکننده در صادرات زعفران جهان بسیار متداول شده است. متخصصان زیادی بر روی روشهای جدید و متفاوت کاشت زعفران، میزان کارآمدی و سودآوری آن در حال بررسی و انجام کار هستند.
امروزه بسیاری از صاحبان گلخانههای کاشت زعفران به دنبال برنامههای تولید و عرضه زعفران ارگانیک به بازار میباشند. برخی از کشاورزان میزان بهرهوری تولید در سالهای اولیه ساخت گلخانه را سه کیلوگرم زعفران خشک به ازای هر تن پیاز زعفران اعلام کردهاند.
مهمترین فاکتورها در کاشت زعفران گلخانه ای، میزان نور، دما و رطوبت است که باید به طور کامل تنظیم شوند. نکته بسیار مهم این است که پیاز زعفران به هیچ عنوان نباید در تماس مستقیم با آب قرار گیرد و به همین دلیل در روش کاشت زعفران گلخانه ای از دستگاههای رطوبت ساز اتوماتیک استفاده میشود. کشت زعفران در مزرعه باید در شرایطی باشد که با آب و هوا سازگاری داشته باشد اما در روش گلخانهای دمای هوای گلخانه به راحتی قابل تنظیم است.
روشهای کاشت زعفران گلخانهای
کاشت زعفران گلخانه ای به دو صورت هیدروپونیک (آبکشت) و ایروپونیک (هوا کشت) انجام میشود. سیستمهای کشت در محیطهای بسته مانند هیدروپونیک و ایروپونیک از جمله روشهای جدید در تولید محصولات کشاورزی و گیاهانی هستند که دوره رشد کوتاه و نرخ رشد بالایی دارند.
در روش هیدروپونیک، ریشه گیاه در خاک قرار نمیگیرد بلکه ریشه گیاه در هوای بسیار مرطوب یا در آب نگهداری میشود و در روش ایروپونیک، ریشه گیاه در هوا معلق است و مواد مغذی از طریق اسپری کردن مداوم آب و مواد معدنی به آن میرسد.
این روش امروزه بهخصوص در تولید سبزیجاتی مانند کاهو، گوجه فرنگی، خیار و گیاهان تزئینی از قبیل لاله، سنبل، آلسترومریا و غیره استفاده میشود. بزرگترین مزیت این سیستم استفاده حداکثری از فضا و محیط زراعی به دلیل طبقهها و تراکم زیاد آن است که هزینه عملیات آمادهسازی زمین را بسیار کاهش میدهد.
فواید کاشت زعفران گلخانه ای
- سهولت کاشت
- هزینه کم تولید
- امکان انتخاب مرغوبترین نوع خاک توسط شما
- سمپاشی راحت و کنترلشده
- محیط کشت مناسب و بهداشتی و بدون آلودگی
- بازدهی بالای تولید در مقایسه با روش سنتی
- نیاز کم به آب و صرفهجویی در مصرف آب
- امکان کنترل رشد پیاز زعفران از طریق تنظیم میزان نور، دما و رطوبت ورودی به گلخانه
معایب کاشت زعفران گلخانهای
- هزینه بالای اولیه برای راهاندازی و اجرای گلخانه
- هزینه این کار به دلیل جداسازی پیازها از خاک و جمعآوری سالانه پیازها نسبت به کشت سنتی بالاتر است
- استفاده از نیروی کار بیشتر
شرایط و تجهیزات لازم برای کاشت زعفران گلخانه ای:
- در اختیار داشتن و ایجاد یک محیط بسته مانند انباری
- زمین زراعی برای انتقال پیاز به خاک پس از گلدهی
- دستگاه رطوبت ساز
- سیستم گرمایشی
- سیستم خنککننده
- قفسه
- صفحات چوبی برای قرار دادن پیازهای زعفران
مراحل کاشت زعفران گلخانه ای
مرحله اول: تهیه پیازهای بزرگ و باکیفیت
برای تهیه پیاز زعفران بهتر است که پیازهای بزرگ به وزن بیش از 15 گرم را در اواسط ماه خرداد جمعآوری کنید. استفاده از پیازهای ضعیف، بیکیفیت و سبک وزن، عملکرد تولید زعفران را به شدت کاهش میدهد؛ بنابراین اکیداً توصیه میشود که از پیازهای کمتر از 15 گرم برای کاشت زعفران گلخانه ای استفاده نشود.
پس از تهیه پیازها در ماه خرداد لازم است که تا اوایل ماه شهریور در محیطی کاملاً خنک به دور از نور آفتاب نگهداری شوند. در این مدت، رطوبت به پیاز نباید برسد و دمای محیط نگهداری پیازها باید حداکثر 13 درجه سانتیگراد باشد. دمای محیط بایستی بالاتر از صفر درجه باشد تا از رشد آنها جلوگیری شود و خواب تابستانی آنها شکسته شود.
مرحله دوم: تهیه سالن کشت زعفران
در این مرحله، یک مکان مسقف و سالم برای رشد پیازها باید تهیه کنیم. شرایط مکان کاشت زعفران در گلخانه کاشت زعفران به صورت زیر است:
- محیط کاشت باید از آلودگی محیطی دور باشد.
- یک پنجره جهت تهیه هوا و کنترل دما و رطوبت باید داشته باشد.
- برای خنک کردن سالن باید از یک تهویه کننده هوا استفاده شود تا بتواند هوا را به اندازه 13 درجه سانتیگراد بالای صفر خنک کند.
- سالن کشت باید مجهز به فن بخاری باشد تا باعث گرم شدن محیط در مرحله برداشت گل شود.
پس از آماده سازی محل مناسب، قفسههای طبقهای (4 تا 5 طبقه) با ارتفاع 40 تا 50 سانتیمتر باید ساخته شود. نزدیک قفسهها، طبقههای چوبی با طول و عرض 100 در 70 سانتیمتر باید تهیه شود. جنس این قفسهها میتواند چوبی یا فلزی باشد. عرض طبقهها حداکثر باید 70 سانتیمتر و فاصله بین قفسهها باید به اندازه یک راهرو فضا داشته باشد. برای کاشت زعفران گلخانهای در سالنی به مساحت 100 مترمربع با قفسههای 5 طبقهای، 6 تن پیاز زعفران لازم است.
مرحله سوم: انتقال پیازهای زعفران به سالن کشت
-
ضدعفونی کردن سالن کشت
پیش از انتقال پیازها، سالن باید به وسیله ضدعفونی کنندهها ضدعفونی شود و از ورود مواد خارجی آلوده به سالن جلوگیری شود. سپس پیازها از یکدیگر باید جدا شوند و از هرگونه خاک و مواد اضافی پاک شوند.
-
ضدعفونی کردن پیازهای زعفران
در این مرحله، محلول قارچ کش ( قارچ کش کاربندازیم به میزان دو در هزار) و کنه کش (کنه کش پروپارژیت به نسبت یک و نیم در هزار) در یک مخزن باید تهیه شود و پیازها به مدت چند دقیقه در این محلول خیسانده شوند. اجازه دهید تا پیازها کاملاً ضدعفونی شوند.
-
چیدن پیازها روی طبقات
پس از ضدعفونی کردن و خشک کردن پیازها در سایه، باید روی طبقات از قبل آمادهشده چیده شوند و به سالن منتقل شوند. در این مرحله که اواخر شهریور است، رطوبت هوا باید 80 درصد باشد و دمای محیط به مدت 7 روز کمتر از 13 درجه سانتیگراد تنظیم میشود تا پیازها از خواب تابستانی بیدار شوند و شروع به رشد کنند.
-
جلوگیری از رویش پیازهای ضعیف
در این مرحله از کاشت زعفران گلخانه ای، پیازها بیدار میشوند و جوانه و نوک برگهای آنها شروع به رشد میکند. برای افزایش بازده تولید، جلوی رشد برگهای ضعیف باید گرفته شود. این کار با دست انجام میشود و از هدر رفت انرژی ذخیرهشدهای که صرف رشد پیاز میشود، جلوگیری میگردد.
مرحله 4: برداشت گلهای زعفران
پس از رشد همه پیازها، دمای محیط را به 17 درجه سانتیگراد میرسانیم. این میزان دما بهترین دما برای گلدهی زعفران است. پیازها اواخر آبان و اوایل آذر شروع به گلدهی میکنند. به محض گلدهی اولین گل زعفران، شروع به برداشت گلها میکنیم. این روند از زمان آشکار شدن گل تا زمانی که تمام پیازها گل دهند، به مدت 7 تا 10 روز ادامه دارد. در شرایط گلخانهای، برای هر پیاز (15 تا 20 گرم پیاز) به طور میانگین 12 تا 14 گل به دست میآید.
مرحله 5: انتقال پیازهای زعفران به خاک
پس از مرحله برداشت در کاشت زعفران گلخانه ای، پیازها باید هرچه سریعتر به خاک از پیش آمدهشده منتقل شوند. همگام انتقال پیازها به خاک باید بسیار مراقب بود تا برگ پیازها آسیب نبیند و در خاک دفن نشوند. پس از این مرحله، مراحل بعدی دقیقاً مانند مراحل کشت خاکی باید ادامه پیدا کند و ریزمغذیها و سایر عناصر گیاه باید از طریق آبیاری و محلولپاشی به گیاه برسد.
کلام آخر
به دلیل هزینه پایین تولید و نیروی کار در چین، این کشور زعفران را با قیمت پایینی تولید میکند و میفروشد اما همچنان نتوانسته است با ایران به عنوان رقیب جدی در تولید زعفران رقابت کند؛ زیرا ایران به عنوان زادگاه زعفران و تولید بیرقیب خود (بیش از 90 درصد تولید خالص دنیا)، همواره جایگاه خود را در این صنعت حفظ کرده است و رسیدن سایر کشورها به این جایگاه کمی دور به نظر میرسد.
اگر علاقهمند هستید در مورد صادرات این محصول بیشتر بدانید، میتوانید مقاله مربوط به صادرات زعفران در بخش خدمات شرکت بازرگانی ایران را مطالعه کنید.
همچنین به دلیل بحران آب در کشور، این نوع کشت به دلیل مصرف کم در آب بهترین راه مدیریت آب در این حوزه است. از طرفی در حال حاضر به دلیل خشکسالی و مواجه با بیکاری در کشور، کشت مدرن زعفران منجر به استفاده روزافزون از نیروی کار در کشور می شود که بسیار ضروری و مفید است.
