ارزش غذایی خرما به خاطر داشتن فواید بیشمار برای سلامتی بسیار بالاست. این میوه یکی از بهترین انواع موادغذایی در رژیم روزانه و یکی از موادغذایی اصلی در طول نسلها بوده است. درخت خرما در مناطق گرم و خشک بهخصوص در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا بهطور گسترده میروید و تغذیه، امنیت غذایی و مواد اولیه صنایع غذایی را تأمین میکند.
این میوه شیرین و مغذی قدمت طولانی دارد. نخل خرما بهعنوان یکی از قدیمیترین محصولات کشتشده بشر از حدود 6000 سال پیش در تمدنهای بشری استفاده میشده است. اصل و منشاء میوه خرما گفته شده است که محدوده منطقه خلیج فارس است و از 4000 سال قبل از میلاد مسیح در منطقه بینالنهرین تا مصر باستان کشت میشده است.
طبق تحقیقات علمی، فسیلهایی از درخت نخل یافت شده که رشد و نمو آن در 50 میلیون سال قبل را به اثبات میرساند. طبق منابع تاریخی، فرهنگهای باستانی از نخل خرما با عنوان «درخت زندگی» یاد میکردهاند و از تمام قسمتهای آن، از تنه تا برگهای آن، استفاده میکردهاند.
ارزش غذایی خرما
خرما منبع طبیعی قندهایی مانند ساکارز، فروکتوز و گلوکز است. خرما با داشتن مواد مغذی به شکل پروتئین، فیبر، لیپیدها و آنتی اکسیدانها در کنار محتوای قند طبیعی بالای خود، به یک غذای کاربردی با مزایای سلامتی قابل توجه تبدیل شده است.
خرما بسیار شیرین است که بسته به نوع آن، مرحله رسیدن و رطوبت کلی، بین 50 تا 88 درصد از وزن آن را قند طبیعی دربر گرفته است. قندهای غالب موجود در خرما فروکتوز و گلوکز هستند که دو سوم کل آن را تشکیل میدهند. آب، یک پنجم خرما را تشکیل میدهد و مقدار کمی از باقیمانده آن حاوی فیبر رژیمی است.
خرما همچنین سرشار از پروتئین، لیپید، فیبر، مواد معدنی، ویتامینها (مخصوصاً ویتامین B) و تانین است. بنابراین، ارزش غذایی خرما به این دلیل قابلتوجه است که میتواند به تأمین نیازهای غذایی انسان کمک کند.
خرما حاوی 23 نوع آمینواسید است که بعضی از آنها حتی در پرتقال، هلو، انگور و سیب هم وجود ندارد. مقدار کمی ویتامین C، ویتامین B1، تیامین، ریبوفلاوین یا ویتامین B2، نیاسین و ویتامین A نیز در خرما وجود دارد. علاوهبر نمک معدنی، ویتامینها نیز از ترکیبات اصلی میوه خرما هستند.
در هر 100 گرم خرما حدوداً 50 واحد ویتامین آ، 0.09 میلی گرم ویتامین ب1، 0.1 میلی گرم ویتامین B2 و 0.22 میلی گرم B3 (نیاسین) وجود دارد. مقدار پروتئین و چربی خرما کم است.
انواع خرما براساس میزان قند طبیعی
ارزش غذایی خرما براساس میزان قند موجود در آن به چهار گروه تقسیم میشود. خرماهای گروه اول حاوی مقدار زیادی ساکارز (40-65%) هستند. این گروه از خرماها حاوی 20 تا40% گلوکز و فروکتوز و 10 تا 25% آب هستند. خرماهای گروه دوم مقدار بالایی گلوکز و فروکتوز (40-75%) دارند اما ساکارز کم (10-35%) دارند.
خرماهای گروه سوم حاوی 10 تا 35% آب، 65 تا 90% گلوکز و فروکتوز و 0 تا 10% ساکارز میباشند و خرماهای گروه چهارم مقدار زیادی آب (35-65%) و 35 تا 37% گلوکز و فروکتوز دارند و فاقد ساکارز هستند.
کالری خرما
خرمای تازه تقریباً در هر 100 گرم معادل 157 کالری دارد و کالری خرمای خشک در هر 100 گرم 300 است. با درنظر گرفتن نوع خرما، 350 تا 400 گرم خرما در حدود 1430 تا 1500 کیلوکالری در بدن تولید انرژی میکند که این میزان انرژی موردنیاز روزانه یک فرد است.
مطالعات نشان داده است که حدود 2 درصد وزن خرما از خاکستر تشکیل شده که ترکیبی از مواد معدنی مختلف و نمک است و بهطورکلی، هر 100 گرم خرما حاوی حدود 72 میلی گرم کلسیم، 60 میلی گرم فسفر و 6.2 میلی گرم آهن است.
مقدار مواد معدنی خرما
خرما منبعی غنی از پتاسیم، منیزیم، مس و سلنیوم است. 100 گرم خرما در حدود 15 درصد از مصرف روزانه توصیهشده برای این مواد معدنی را تأمین میکند. خرما حاوی مقداری آهن، کلسیم، فسفر و منگنز نیز است که 100 گرم از آن میتواند حدود 7 درصد از مصرف روزانه توصیهشده برای این عناصر معدنی را تأمین کند.
مصرف خرما برای بیماران دارای فشار خون بالا بسیار عالی است زیرا سدیم کم اما پتاسیم زیادی دارد. عناصری همچون بور، پتاسیم، فسفر، سدیم و زینک از دیگر مواد معدنی موجود در خرما با مقادیر مختلف هستند.
همچنین، هسته خرما حاوی مقادیر مختلفی آلومینیوم، کادمیم، کلرید، سرب و سولفور است. خرما حاوی عنصر فلوئور است که در حفظ سلامتی دندانها و جلوگیری از خراب شدن آنها کمک میکند. خرما حاوی سلنیوم نیز است که بهعنوان یک ماده معدنی به جلوگیری از سرطان کمک میکند و برای عملکرد ایمونولوژیک حیاتی است.
فیتوکمیکالهای موجود در خرما
فیتوکمیکالها ترکیبات شیمیایی ضدالتهابی موجود در میوهها و گیاهان هستند. محققان و پزشکان به دلیل فعالیت آنتی اکسیدانی، پایین آوردن کلسترول و دیگر فواید احتمالی فیتوکمیکالها برای سلامتی مانند جلوگیری از سرطان، دیابت و بیماریهای قلبی عروقی، علاقه زیادی به این مواد شیمیایی گیاهی پیدا کردهاند. کاروتنوئیدها، پلی فنولها، ایزوفلاونها، تاننها و استرولها برخی از ترکیبات زیست فعال موجود در خرما هستند.
با این حال، هنوز تحقیقات کمی در مورد شناسایی، خصوصیات و تعیین کمیت فیتوکمیکالها در انواع مختلف خرما در مراحل مختلف رسیدن این میوه وجود دارد. مقدار و محتوای فیتوکمیکالهای موجود در میوه خرما بسته به نوع خرما، مرحله رشد، ذخیره سازی، مرحله پس از برداشت، هیدراتاسیون، تنظیمات تحلیلی و منشاء جغرافیایی خرما بسیار متفاوت است.
تأثیر خرما در آسان کردن وضع حمل در زایمان طبیعی
خوردن خرما برای آسان کردن زایمان طبیعی ممکن است شبیه داستان و افسانههای قدیمی باشد، اما طبق مطالعات انجام شده این داستان حقیقت دارد. یک مطالعه بر روی 69 زن باردار که به مدت 4 هفته قبل از زمان وضع حمل روزانه 6 عدد خرما مصرف میکردند در مقایسه با 45 زن باردار که هیچ خرمایی مصرف نمیکردند، انجام شد.
در انتهای این مطالعه محققین دریافتند زنان بارداری که به طور مرتب خرما میخوردند و از ارزش غذایی خرما بهره بردهاند، مرحله اول (فاز فعال) زایمان کوتاهتری داشتند، میانگین اتساع دهانه رحم بهطور قابل توجهی بالاتر بود و نیاز کمتری به اینداکشن (تحریک دهانه رحم برای زایمان) داشتند.
خواص اصلی خرما برای سلامتی
در 5000 سال گذشته، درخت نخل خرما منبع انرژی، امنیت غذایی و میوه سالم جهت تغذیه مردم در بدترین شرایط آب و هوایی بوده است. خرمای تازه از گوشت نرم که به راحتی قابل هضم است و کربوهیدراتهای ساده مانند فروکتوز و دکستروز تشکیل شده است. در ادامه به برخی از فواید میوه خرما برای سلامتی اشاره شده است.
بدن برای هضم و جذب خرما انرژی کمی مصرف میکند که درنتیجه به انسان آسیب نمیرساند، باعث خستگی نمیشود، مانع جذب مواد مغذی توسط بدن نمیشود و مانند غذاهای ترش مانع از عملکرد ویتامین A در بدن نمیشود. در واقع، خرما دستگاه گوارش را پاکسازی می کند و برای افزایش جذب ارزش غذایی خرما سمومی که مانع جذب هستند را از بین می برد.
تعدادی از قوی ترین آنتی اکسیدان های موجود در خرما عبارتند از فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها و اسید فنولیک. فلاونوئیدها نشان داده شده است که خطر ابتلا به دیابت، بیماری آلزایمر و انواع خاصی از سرطان را کاهش می دهند. تأثیر کاروتنوئیدها برای سلامت قلب تثبیت شده است و اسید فنولیک که میتواند به نشان دادن فعالیت ضد سرطانی کمک کند.
به محض خوردن خرما، انرژی آن باعث سوخترسانی به بدن میشود و بدن را تقویت میکند. تاننها نوعی آنتی اکسیدان پلی فنولیک فلاونوئیدی افزایشدهنده سلامتی هستند که دارای اثرات ضدعفونی، ضدالتهابی و ضدخونریزی (جلوگیری از خونریزی آسان) هستند.
بتاکاروتن، لوتئین و آگزانتین که از جمله فلاونوئیدهای آنتی اکسیدانی هستند میتوانند از سلولها و سایر ساختارهای بیولوژیکی در برابر اثرات مضر رادیکالهای آزاد محافظت کنند. در نتیجه، طبق گزارشات علمی مصرف خرما در برابر بدخیمیهای روده بزرگ، پروستات، سینه، آندومتر، ریه و پانکراس از بدن محافظت میکند.
زاگزانتین موجود در خرما از بیماری دژنراسیون ماکولا وابسته به سن که یک مشکل چشمی شایع در بین افراد مسن است جلوگیری میکند. پتاسیم موجود در خرما یکی از اجزای اصلی مایعات سلولی و بدن است که به تنظیم ریتم قلب و فشار خون کمک میکند و از سکته و بیماری عروق کرونر قلب محافظت میکند.
خرما دارای خواص ضد قارچی، ضد باکتریایی و ضد ویروسی است و به دلیل دارا بودن فنول بالا توانایی پیشگیری از التهاب مزمن و سایر اختلالات را دارد. خرما به دلیل دارا بودن فیبر و فنول بالا میتواند به پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی و تنظیم سیستم ایمنی بدن کمک کند. فنولیکهای خرما به دلیل خاصیت تعدیلکننده ایمنی ضد آلرژیک میتوانند باعث کاهش واکنش ایمنی بیشحساسیت شوند.
خرما حاوی انواع مواد کاربردی و زیست فعال مانند کاروتنوئیدها، آنتوسیانین ها، فنولیک ها، آنتی اکسیدان ها و فیبرهای غذایی است که همگی دارای ویژگی های ضد تومور، ضد زخم، ضد میکروبی و تعدیل کننده ایمنی هستند.
طبیعت میوه خرما گرم و خشک است و برای درمان فلج، بیماری پارکینسون، تقویت کلیه، نرم شدن مفاصل و تسکین کمردرد استفاده می شود. خرما مقوی است و کلسیم آن باعث تقویت و تسریع رشد کودکان و افزایش قدرت بدنی بزرگسالان می شود . ویتامین های خرما بینایی شما را افزایش می دهد، از خشکی پوست و ناخن و مو جلوگیری می کند و هوش شما را افزایش می دهد.
ارزش غذایی خرما در تقویت سیستم دفاعی بدن نیز نقش مهمی دارد که می تواند به عنوان یک ماده غذایی مهم در رژیم غذایی انسان باشد و به دلیل محتوای غذایی منحصر به فرد خود می تواند نقش مهمی در سلامت و تغذیه انسان ایفا کند.
نتیجه میگیریم که خرما به عنوان یک غذای مغذی و کاربردی در نظر گرفته می شود که در مقایسه با رژیم غذایی معمولی، چند عدد خرما می تواند نیاز روزانه ما به مواد مغذی را برآورده کند؛ به همین دلیل است که مصرف آن به شدت توصیه می شود.
