علاوه بر عوامل وراثت که باعث می شوند که هر کودک با تیپ شخصیت خاصی متولد شود، عوامل محیطی هم نقش پر رنگی در شکل گیری رشد شخصیتی کودک دارند؛ تحقیقات نشان می دهد که زمان شکل گیری شخصیت انسان، دوران کودکی خواهد بود، توجه به این موضوع اهمیت دوران کودکی در شکل گیری شخصیت انسان را بیش از پیش آشکار می سازد.
در چه سنی شخصیت کودک شکل می گیرد؟
در سن ۳ تا ۶ سال شاهد هستیم که شخصیت کودک در حال شکل گرفتن است و همین زمان بهترین زمان برای آموزش ارزش ها و انجام تمرین هایی است که موجب رشد و پرورش کودکان میشود و در نهایت او را به فردی بالغ با ویژگی های شخصیتی مثبت و سازنده تبدیل میکند.
از چه راه هایی می توان به شکل گیری رشد شخصیتی کودک کمک کرد؟
بسیاری از والدین فکر می کنند سخنرانی مکرر در بازههای زمانی منظم برای کودک در مورد بایدها و نبایدها بهترین راه برای شکل گیری شخصیت آنهاست، اما بچه ها آینه های تمام نمای رفتار والدین خود هستند و تمام ارزش ها و نکات مورد نظر شما را نه از سخنرانی شما بلکه از رفتار شما درمی یابند.
بهترین روش برای تربیت کودکان این است که شما با رفتار خودتان و انجام کارهای به ظاهر کوچک سعی کنید صفات خوب شخصیتی را در کودک خودتان نهادینه کنید، در راستای این هدف می توانید از روش های زیر بهره ببرید:
۱. حس استقلال را در کودک خود تقویت کنید.
همراهی کردن کودک در همهی کارها امکان رشد شخصیت مستقل در کودک را از او سلب میکنند، همان گونه که مراقبت از کودک بسیار مهم است یاد دادن اینکه کودک بایستی مسئولیت کارهای ساده اش را خود بر عهده بگیرد نیز مهم است.
این زمینه را فراهم کنید تا کودک شما کارهای ساده ای مانند مثل مرتب کردن وسایل مدرسه، انجام تکالیف درسی و مسواک زدن و لباس پوشیدن را به طور مستقل انجام دهد و تنها شما نظارهگر باشید، این کار نه تنها باعث افزایش حس استقلال در کودک شما می شود مسئولیت پذیری او را نیز افزایش می دهد.
۲. از برچسب زدن به کودک پرهیزکنید.
دنیای ما را کلمات میسازند پس مراقب کلماتی باشید که به کار می برید و همیشه یادتان باشید در بیان کلمات محتاط باشید، به خصوص زمانی که قصد دارید مشکلات رفتاری کودکتان را اصلاح کنید، در مقابل وقتی به کودک خود به خاطر انجام رفتاری خاص برچسب می زنید، باعث ایجاد مشکلاتی اساسی می شوید اولا کودک تصور می کند که واقعاً شبیه به آن القاب است و در نتیجه هیچ تلاشی برای اصلاح خود نمی کند.
دوما باعث کاهش اعتماد به نفس کودک می شود و حتی ممکن است کودک از این رفتار شما الگو برداری کند و این رفتار را در ارتباط با سایر اطرافیانش نیز انجام دهد.
۳. شنونده خوبی باشید.
کودکان تمایل زیادی دارند تا از سوی اطرافیان مورد توجه قرار بگیرند، به خصوص زمانی که در حال رشد و تقویت مهارت های کلامی خود هستند، کودکان سعی می کنند توانایی های خودشان را بیشتر با صحبت کردن به نمایش بگذارند، شما بایستی به عنوان والدین شنونده های خوبی برای داستانهایشان باشید و با این کار باعث می شوید که فرزندان تان شاد باشند و از همراهی با شما احساس امنیت و آرامش بکنند و این کار یک راهکار افزایش اعتماد به نفس کودکان است.
۴. فرزند خود را با دیگران مقایسه نکنید.
مقایسه دائم کودک با دوستان، خویشاوندان و همسایهها میتواند باعث وارد شدن آسیب جدی به شخصیت کودک شود، شما با انجام این کار باعث می شوید کودک به هویت خود شک کند و همواره از رفتار دیگران تقلید کند؛ احترام به هویت و شخصیت کودک عامل مهمی در افزایش اعتماد به نفس در کودکان است.
۵. اجازه بدهید کودکان بازی کنند.
بازی کردن در فضای آزاد و ورزش کردن به شدت در میان کودکان کاهش پیدا کرده است هیچ چیز مانند یک ورزش گروهی و یا بازی کردن با گروه همسالان نمیتواند روحیهی کار تیمی، مهارت اشتراکگذاری و اهمیت دادن به دیگران را به کودک شما آموزش دهد، همچنین ورزش و بازی از جمله بهترین فعالیتها برای شکل گیری رشد شخصیتی کودکان است.
۶. الگو رفتاری مناسبی باشید.
این مسئله خیلی مهم است که خود شما الگوی رفتاری مناسبی برای فرزندتان باشید زیرا کودکان هر آنچه را که میبینند، بیشتر از آن چیزی که میشنوند یاد می گیرند؛ در نتیجه مشاهده رفتارهای پسندیده ای که از جانب شما انجام می شوند تأثیر ماندگاری بر شکل گیری رشد شخصیتی کودک شما خواهد داشت، کارهای کوچکی مانند مثلاً مرتب کردن کتاب در قفسه های کتابخانه و یا حتی رفتار مؤدبانه شما با دیگران خیلی زود توسط کودک شما الگو برداری میشود.
۷. زمان تماشای تلویزیون توسط کودک را محدود کنید.
مطالعات روانشناسی نشان می دهد، تماشای بیش از حد تلویزیون، انجام بازی ها کامپیوتری تأثیر منفی بر روند رشد فکری و اجتماعی کودکان خواهند داشت همچنین انجام این بازی ها نه تنها باعث اعتیاد کودک شما به آنها میشود، باعث کمتر شدن ارتباط کودک شما با اجتماع و دنیای واقعی میشود.
سعی کنید زمان بیشتری را با فرزندتان بگذرانید، با هم بازی کنید و به سفر بروید تا بتوانید آنها را به سمت تجربه واقعی از دنیای اطراف سوق دهید و به آنها آموزش دهید تا برای اطرافیان و مردم در فضای حقیقی ارزش بیشتری قائل باشند؛ برای آشنایی بیشتر با روش هایی که شما می توانید به وسیله آنها کودکان را از گوشی و تبلت دور کنید مقاله “چگونه بچه ها را از گوشی و تبلت دور کنیم؟” را از دست ندهید.
۸. قوانین را به طور صریح و واضح برای کودکان شرح دهید.
لازم است تا با صراحت در مورد مسئولیتهای کودکان در منزل با آنها صحبت کنید و قوانین را به روشنی برایشان شرح دهید، در این صورت فرزندان شما یاد می گیرند تا آهسته و پیوسته رفتارشان را با انتظارات شما همسو کند، این کار در اوایل زمان بر خواهد بود اما در نهایت پیروی از یک رفتار منجر به تقویت و ایجاد یک عادت رفتاری مناسب در کودک شما میشود.
۹. با نواقص و کمبودهای کودکان خود با مهربانی برخورد کنید.
نباید انتظار داشته باشید که کودک شما در همه زمینه ها کامل و بهترین باشد، هر کودک توانایی منحصر به فرد و در مقابل نقاط ضعف مخصوص به خود را دارد، شما بایستی استعداد کودک خود را کشف کنید و برای تقویت این استعداد تلاش کنید؛ به فرزند خود کمک کنید تا بتواند به آرامی و به مرور زمان نقاط ضعف را برطرف کند بدون اینکه اعتماد به نفس او کاسته شود.
۱۰. صبور باشید.
زمانی که کودک شما مرتکب اشتباهی شد سعی کنید با آرامش و صبر رفتار کنید، زیرا هر گونه تنبیه بدنی یا داد زدن اوضاع را برای هر دوی شما وخیم تر میکند توضیح دادن عواقب بد رفتاری کودک یک روش مؤثر برای ایجاد تغییر دلخواه شما خواهد بود که تأثیر ماندگاری هم خواهد داشت.
